خواجه دُهّانی خواجه احمد دهانی ایران تورکلرینین ان گؤرکملی سیمالاریندان بیری دیر. شاعیر ایلک دفعه سلجوقلو سلطانلاری چاغیندا خراساندان کؤچوب و آنادولویا گئتمیش و سونرا دا سلجوقلو سلطانیندان اجازه آلاراق اؤز آناوطنینه قاییتمیشدیر. دهانی آذربایجان تورک ادبیاتی نین شاعیرلریندن تانینیر. بیلیندیگی کیمی، خراسان تورکجه سی آذربایجان تورکجه سینین بیر دالی تانینیر و تمام خراسان شاعرلرینین دیلی آذربایجان دیلی و ادبیاتیندان ساییلیر. خواجه احمد دهانی اسفراینلی حسن اوغلودان سونرا خراسانین ان تانینمیش تورکجه سؤیلهین شاعری تانینیر. دهانی غزل شاعریدیر، آنجاق بؤیوک بیر اثری ده سلجوقلو سلطانلارینین شاهنامهسیدیر. بو اثر فارسیجا اولموشسا دا بوگون الده یوخدور. سانکی بو اثر فردوسی نین شاهنامه سی کیمی آنجاق روم سلجوقلولارین سلطانلارینا سؤیلنمیش و علاءالدین کیقباد (۱۲۲۰ – ۱۲۳۷) ایستهیی اساسدا یازیلمیش و اونا تقدیم اولموشدور. دهانی دا سونرالار همین سلطاندان ایستهمیشدیر اونا خراسانا دؤنمک اوچون اذن وئرسین. شاعر بیر قصیده سینده بونا اشاره ائدیر:بحمدالله که مدحینی بوگون بیر مجلس ایچینده،دهانیدن دُرّ معنا تؤکر سؤزیله دهانی.یوز اوروب تاپونا گلدی اجازت وئر اونا ، شاها!کی یئنه دولتونده بن گؤرهxadم ملک خراسانی.دهانی بیر یاغچی و یا داها دوزگون دئسک بیر نقاش ایدی و دهانی آدی و تخلصو همین یاغچی معناسیندا اولموشدور. آنجاق شاعرین بوتون شعرلرینده دهانی تخلصو گلمیش و آناوطنینه سئوگیسی ده آشمار صورتده گؤرونور. وطن گؤروشونو آرزیلایان شاعر، گاهدا اوره یی وطن اوچون داریخیر و غمله نیر. دهانی یاشاییشی حاققیندا معلوماتلار سونرادان توپلانمیشدیر و آراشدیرماجی لار مختلف قایناقلاردان و شاعرین دیوانیندا معلومات توپ

حسین منزوی – سلطان غزل فارسی و پایبند به فرهنگ بومی بی تردید منزوی را باید بزرگترین و معروفترین شاعر معاصر زنجانی دانست که شهرتش در همه جای ایران پیچیده و هنر شعریش مورد پذیرش شعردوستان و ادیبان قرار گرفته است. او سرایش شعر ترکی را از سال ۱۳۷۰ به بعد جدی گرفته است در حالی که در این زمان در غزل فارسی یکی از پرچمداران غزل مدرن فارسی شناخته شده بود. او سرودن شعر ترکی را با بایاتی و قوشما آغاز کرد و با آفرینش “دومان” به جایگاهی بلند در ادبیات معاصر آذربایجان دست یافت. فراموش نمی کنیم که منزوی با شروع انتشار هفته نامه “امید زنجان”، مسئولیت صفحه ادبی این هفته نامه را با عنوان “امید در امید” بر عهده گرفت و توانست جوانان شعردوست زنجانی را در کلاسهایش گرد آورد که امروز برخی از آنان به شاعران پختهxad و صاحبxadنام امروز تبدیل شده اند. دفترهای شعر فارسی او کم نیستند. در زمینه ی زبان ترکی نیز سه کتاب منتشر کرده است که عبارتند از:ترجمه فارسی حیدربابایا سلام[۱]شهریار، این ترک پارسی گوی[۲]دومان[۳]همچنین ترجمهxad ی اشعار شاعران آذربایجانی به فارسی و سرایش چند منظومه با محتوای مربوط به فرهنگ آذربایجان همچون “منظومه xadی روشن”[۴]، منظومهxad ی “صفرخان”[۵] سبب شده است تا او را در ردیف شاعران ترکی گوی معاصر قرار xadدهیم. او، از نخستین مترجمان اشعار ترکی حبیب ساهر به فارسی است. همچنین ترجمهxad ی اشعاری از مفتون امینی و دیگر شعرای ترکی گوی نیز وجود دارد. تردیدی نیست که حیدربابای شهریار یکی از پرفروشترین کتابهای ترکی در ایران بوده است. اثریست که بیشتر شاعران کارکشته و صاحب سبک، آثاری در سبک و سیاق این منظومه سروده و به استقبال آن رفته اند. کدام شاعر بزرگ ترکیxadگویی هست که از این اثر استقبال نکرده باشد و کدام

سلطان احمد ابن ویس۱۴جو یوزایلده آزربایجان تورکجهسی ساحهسینده یئتیشن شاعیرلردن بیری ده احمد ابن ویسدیر. عراقدا ایلخانلیلاردان سونرا حکم سورن تورک سولالهسی جلاییرلیلره منسوب اولان سلطان احمد ابن وئیس، شاعر و صنعتکار بیر حکمداردیر (سلطنت دؤوره سی:۷۶۰ – ۷۸۸ گونش ایلی). تورکجه، عربجه و فارسیجا شعرلر یازمیش اولان سلطان اجمدین، مجموعهالنظایرده بیر غزلی بولونماقدادیر. سلطان احمدین بو غزلیندن، اوستا بیر شاعر اولدوغو و بغداددا جلایرلیلرین ساراییندا تورکجهنین ادبی دیل اولاراق قوللانیلدیغی آنلاشیلماقدادیر. شاعرین یئددی فارسیجا دیواندان اولوشان بیر کلیاتی بولونماقدادیر.بو کلیاتدا یئر آلان ایلک دؤرد دیوانی اوزهرینه صادق آرموتلو دوکتورا (ارزوروم ۱۹۹۰)، بئشینجیسی اوزهرینه ایسه نعمت ییلدیریم یوکسک لیسانس تئزی (ایستانبول، ۱۹۹۱) حاضیرلامیشدیر. ویس دگیرمنچای ایسه آلتینجی (ارزوروم ۲۰۰۰) و یئدینجی دیوانلاری یاییملامیشدیر (ارزوروم ۲۰۰۱).احمئد ابن ویسین بیر غزلی:کیم اولا دون گون ایشینده فیکر و تدبیر ائیلهمزنئیلهسون تدبیرِ بنده چون کی تقدیر ائیلهمزخیر و شر نقشی بیچون یازدی بیر لوحِ جبینآدم اوغلی جهد ائدوپ او نقشی تغییر ائیلهمزآیتِ «نحن قسمنا» معنیسین هر کیم بیلورحیف عآلوعللاه ما یشا بو سیرری تفسیر ائیلهمزهر کیمه اولدی میسر کونجِ گئنجِ ماعریفئتپادشاهِ وقت اولوبدور خدمتِ میر ائیلهمزهر کیمون کیم عقلی واردور او بیلور حالی نهدوربو گونی تانلایا قویوب آنی تأخیر ائیلهمزعارف اولدور حالیا ایشبو اؤلوملو دونیاداشاهید و شمع و شراب و سازی تقصیر ائیلهمزدفترِ عمری حسابی آخیر اولدی جاهیلونبدعملدور جز غمِ بیهوده توفیر ائیلهمزدم گئچوردی مردمِ دلخستهی چشموم بنومجز سرشکِ لعلگون در نامه تحریر ائیله

«اورمیه» - تاریخ و ادبیاتدادکتر محمدرضا باغبان کریمی اورمیه ان اسکی زامانلاردان تورک یوردو اولوب و تورک یوردو قالاجاقدیر. بؤیوک آراشدیرماچیلار او جوملهدن مارکوارت، هرتسفلد، مارّ، نجیبوویچ و باشقالاری دئمیشلر: بو یوردون اصیل ساکینلرینی، مین ایللر بویونجا تورک دیللیلر و یا داها دوزگون دئسک پروتوتورکلر اولموشلار. اورمیه آدینین معناسی حاقدا مختلیف نظریهلر واردیسا، یانلیش فیکیرلرله، ساختا و قوندارما معنالار دا چیخاریرلار. آنجاق ائتیمولوژی و علمی باخیشلا بو شهرین آدی ایکی بؤلومدن تشکیل تاپمیشدیر: اور Ur و میهMiyə . هر ایکی بؤلوم ده تورکجه دیلیندخ معنالانیر. اور- دئدیکده شهر و آوادانلیق معناسیندادیر، بوگون بو سؤزجوک باشقا شهر آدلاریندا او جوملهدن اورومچی – چین جواریندا اولان تورکوستاندا، فلسطینده اورشلیم شهری تانینمیشدیر. اوروک، سومر دؤورونده همان معنادادیر. میه بؤلومو ایسه میتانیلاردان قالان بیر آددیر. میتانیلار پروتوتورک اولاراق ایکیچایآراسیندا – آنادولونون گونئی طرفینده ۱۵۰۰ – ۱۲۰۰ ایل میلاددان اؤنجه یاشاییردیلار. بئلهلیکده اورمیه «میتان قبیلهسینین شهری» معناسینی وئریر. بوگون اورمولولار اورمیهنی اورمو کیمی ایشلهدیرلر. بو قونویو تاریخده گؤرمک اولور. تاریخ گؤستهریر چوخلو ائللر دونیانی گزیب دولانیب و نهایتده بیر یئرده قالارقی اولوبدور. آنجاق آذربایجان تورکلری تاریخین ان اسکی زامانلاریندان اورمو دریاچهسینین قییلاریندا یاشاییب و بورادا کؤک آتیبدیرلار. تورک خالقلارینین یارانیش یئری و ایلک یوردو اورمو دریاچهسینین اطرافی اولموشدور. اورمو آدی ایله تورک آدی بیر-بیرینه باغلیدیر. دونیانین ان اسکی انسان یاشاییش یئرلریندن بیری اورمو اطرافی اولموشدور؛ بو سؤز، ادعا یوخ،